\u0130nternetin ge\u00e7mi\u015finden \u00e7ok k\u0131sa bahsedelim. Web, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar 3 farkl\u0131 evreden ge\u00e7ti ve geli\u015ftirilmeye devam ediyor, edecek. Bunlara Web 1.0 (1990-2000), Web 2.0 (2000-2010) ve Web 3.0 (2010-2020) isimlerini verdiler. Sonras\u0131nda da 4.0 m\u0131 derler ba\u015fka bir isimle mi devam eder onu o zaman g\u00f6r\u00fcr\u00fcz art\u0131k. Bug\u00fcn size i\u00e7erisinde bulundu\u011fumuz ve bu yaz\u0131y\u0131 bile okuman\u0131z\u0131 sa\u011flayan \u015fey hakk\u0131nda bir \u015feylerden bahsetmek istiyorum.<\/p>\n\n\n\n
\u0130simlere tak\u0131lmadan bu d\u00f6nemler temel olarak neleri i\u00e7ermi\u015f \u00f6nce ona bakal\u0131m\u2026<\/p>\n\n\n\n
Basit HTML sitelerden olu\u015fan, www\u2019in yeni hayat\u0131m\u0131za girdi\u011fi zamanlar. Firmalar, \u015firketler ya da sayfa olu\u015fturucular\u0131 internet sitelerine bir \u015feyler yazar, insanlarda bunu okurlard\u0131. Genellikle \u00e7e\u015fitli bilgilerin belli bir sistematik yap\u0131 i\u00e7erisinde toplanarak olu\u015fturulan ve kullan\u0131c\u0131 etkile\u015fimi neredeyse hi\u00e7 olmayan portallar, d\u00f6neme damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015ftu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise portallar zamana ayak uydurma ama\u00e7l\u0131 biraz daha interaktif olma yolunda ilerlemi\u015fler.<\/p>\n\n\n\n
Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n art\u0131k okuyucu olmaktan \u00e7\u0131karak okutan olma yolunda ad\u0131m att\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdir. Herkesin web konusunda bilgisinin olmamas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc 1.0\u2032da olan bo\u015flu\u011fu bu d\u00f6nemde a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 template\u2019ler ve\/veya web hizmetleri sayesinde \u201cherkesin bir blog sahibi olmas\u0131\u201d konusunda emin ad\u0131mlar at\u0131ld\u0131. Art\u0131k isteyen herkes \u00fccretsiz bir \u015fekilde bir yerlere \u00fcye olarak ya da bir dosyay\u0131 sunucular\u0131na y\u00fckleyerek blog yazabilmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bloglar\u0131, s\u00f6zl\u00fckleri, forumlar\u0131 ve sosyal medyay\u0131 bu d\u00f6nem do\u011furmu\u015ftur. Bu sistemlerin art\u0131lar\u0131 ve eksileri hayat\u0131m\u0131za daha \u00e7ok n\u00fcfus etmeye ba\u015flad\u0131. Bizler art\u0131k web uygulamalar\u0131n\u0131, i\u00e7eriklerini, yap\u0131lar\u0131n\u0131 y\u00f6netiyoruz. Sadece okuyan de\u011fil art\u0131k i\u00e7erikleri \u00fcreten ki\u015filer olmaya da ba\u015flad\u0131k. D\u00fcnya \u00fczerindeki milyarlarca insan s\u00fcrekli yeni i\u00e7erikler, yeni bilgiler girerek birbirlerine etki etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu sistemin getirdi\u011fi en b\u00fcy\u00fck eksilerden biri ise interaktif medyada bilgi dezenformasyonu. Kullan\u0131c\u0131lar okuduklar\u0131 ya da g\u00f6rd\u00fckleri \u015feylere direkt inanma e\u011filiminde olduklar\u0131 i\u00e7in neyin do\u011fru neyin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu kavrayamayan b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funluk, benim ve sizin gibi internette zaman ge\u00e7iriyor. Unutmamak laz\u0131m ki yanl\u0131\u015f bilgi, do\u011fru bilgiden \u00e7ok daha fazla yay\u0131lmaya meyillidir.<\/p>\n\n\n\n
Bir \u00f6nceki nesilde insanlar i\u00e7erik \u00fcretmeye ba\u015flam\u0131\u015fken bu a\u015famada art\u0131k insanlar\u0131n etki etti\u011fi kom\u00fcniteler insanlar\u0131 y\u00f6netmeye ba\u015fl\u0131yor. Nas\u0131l m\u0131? Sadece foto\u011fraf \u00e7ekmek i\u00e7in gidilen mekanlar, check-in’ler ve daha birs\u00fcr\u00fc \u015fey. Asl\u0131nda as\u0131l ama\u00e7 bu elbette de\u011fil. Kast\u0131m da bu de\u011fil. D\u00fcnyada ger\u00e7ekle\u015fen her devrim bir noktada topluluklar\u0131 kontrol mekanizmas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Burada da bilin\u00e7li ya da bilin\u00e7siz \u015fekilde dijital okur yazar olmu\u015f topluluklar\u0131 ger\u00e7ek d\u00fcnya ile tam entegre h\u00e2le getirmek. Yani bir \u00f6nceki seviyede ger\u00e7ek insanlar de\u011fildik, birer avatarlar\u0131m\u0131z ve nicklerimiz vard\u0131. Art\u0131k bunlar yerini ger\u00e7ek foto\u011fraflara ve isimlere b\u0131rakt\u0131. Bu, etkinin \u00e7ok ciddi boyutta b\u00fcy\u00fcmesini sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6ne \u00e7\u0131kan en b\u00fcy\u00fck sorun ise web\u2019in insan girdilerini ay\u0131rt edememe \u00f6zelli\u011fi. Facebook Time Line olarak dijital ya\u015fant\u0131m\u0131za s\u0131\u00e7ram\u0131\u015f olan bu sistem \u201cbilgileri ay\u0131rt edebilme\u201d konusunda insanlara sunulmu\u015f en \u00f6nemli \u00f6rneklerden bir tanesidir. Yani burada biraz daha sistemin karanl\u0131k y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rmeye ba\u015fl\u0131yoruz. En basitinden zaman ak\u0131\u015f\u0131n\u0131zda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz i\u00e7eriklerin tamam\u0131 takip etti\u011finiz ki\u015filerden gelen g\u00f6nderiler de\u011fil. Birinci seviyede iyi niyetle reklamlar, ikinci seviyede ise arkaplanda \u00e7al\u0131\u015fan algoritma sayesinde sistemin sizi manip\u00fcle etmesi.<\/p>\n\n\n\n
Facebook gibi bir sosyal mecrada \u00fcr\u00fcn\u00fcn kendisi bizzat siz oluyorsunuz. Bug\u00fcn facebook ama belki yar\u0131n \u00e7ok farkl\u0131 bir site, isimlere \u00e7ok tak\u0131lmay\u0131n. \u00dcr\u00fcnden kast\u0131m size mal demek de\u011fil. Her kullan\u0131c\u0131 kendi verilerini isteyerek ya da istemeyerek bu mecralara sunuyor ve sistem sizin y\u00fckledi\u011finiz foto\u011fraf\u0131n exif bilgisini bile kullanarak sizin hakk\u0131n\u0131zda tahminler yapmaya ba\u015fl\u0131yor. Ayr\u0131ca zamanla bu tahminler \u00e7ok daha keskin ve \u00e7ok daha isabetli oluyor. Sizin arama motorlar\u0131nda arad\u0131\u011f\u0131n\u0131z, e-posta i\u00e7erisinde yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131z ya da gezindi\u011finiz haberler aras\u0131nda “neyin ilginizi \u00e7ekece\u011fi” gibi kritik bilgileri edinip size ona g\u00f6re reklam g\u00f6steriyor. Sinekten bile ya\u011f \u00e7\u0131kartmak diye buna denir. Bildi\u011fimiz ya da bilmedi\u011fimiz kim bilir ne kadar veriyi nas\u0131l i\u015fliyorlar bunu bilmek pek kolay de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsanlara \u201cbirbirinizle rahat\u00e7a ileti\u015fim kurun diye\u201d sunulan hizmet silsilesi, talebi artt\u0131rmay\u0131 ama\u00e7layan bir giri\u015fimden \u00f6teye gidemiyor. Son zamanlarda belirli yerlere kurulan \u201cSosyal noktalar\u201d \u015firket ya da kurumlar\u0131n hitini artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi ayn\u0131 zamanda sosyal medya kullan\u0131m\u0131n\u0131 zorunlu h\u00e2le getirdi. Kimse kafan\u0131za silah dayamad\u0131 evet. Ama siz bu sistemin bir par\u00e7as\u0131 olmaktan kendinizi koruyamad\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n
Hat\u0131rlay\u0131n; \u0130lkokul arkada\u015flar\u0131n\u0131z\u0131 bulman\u0131z konusunda bir anda haberler ve yaz\u0131lar ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Ger\u00e7ek anlamda sizin ilkokul arkada\u015f\u0131n\u0131zla g\u00f6r\u00fc\u015fmeniz kimin umrunda olabilir ki? Ger\u00e7ekten ilkokul arkada\u015flar\u0131n\u0131zla g\u00f6r\u00fc\u015fmenin ba\u015fka bir yolu yok muydu?<\/p>\n\n\n\n
Sosyal medya sizlerin, bizlerin ve di\u011fer milyarlarca insan\u0131n bilgilerini depolayan b\u00fcy\u00fck bir \u00f6rg\u00fct. Da\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fcnen y\u00fcz\u00fcnde say\u0131n giri\u015fimci Zuckerberg var. En ba\u015fta telefonunuzda ya da cihaz\u0131n\u0131zda bulunan verileri siteye girdi\u011finizde eri\u015fim izni verdi\u011finizi varsayabilir miyiz? Evet. \u015eu anda \u00f6zellikle android i\u015fletim sistemi telefonlarda hi\u00e7 bir \u015fekilde “\u015fu bilgiyi bu uygulamadan koru” gibi bir se\u00e7enek yok. Ya da “\u015fu uygulama \u015fu bilgilere eri\u015femesin” gibi bir se\u00e7enek yok. \u0130nanm\u0131yorsan\u0131z girin telefonunuzun ayarlar k\u0131sm\u0131ndan ve sadece facebook’un her ko\u015fulda telefonunuzun mikrofonu dahil olmak \u00fczere sms mesajlar\u0131n\u0131za ve galerinizdeki t\u00fcm foto\u011fraflara ko\u015fulsuz eri\u015febildi\u011fini g\u00f6r\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n
Facebook kimseye hangi amaca hizmet edece\u011fini, bilgileri kimlere satabilece\u011fini ve hangi birim taraf\u0131ndan kulland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 elbette sormayacakt\u0131r.
Bunu ben s\u00f6ylemiyorum, kabul etti\u011finiz bir Facebook s\u00f6zle\u015fmesi var, orada yaz\u0131yor: \u201cKi\u015fisel verilerinizin, Amerika Birle\u015fik Devletleri dahilinde aktar\u0131lmas\u0131na ve i\u015flenmesine izin verirsiniz.\u201d (17. Madde https:\/\/www.facebook.com\/terms.php )<\/p>\n\n\n\n
Bahsedilecek o kadar \u00e7ok nokta olmas\u0131na ra\u011fmen k\u0131sa kesmekte fayda var. Neredeyse \u00e7o\u011fu banka hesab\u0131 bile Facebook hesaplar\u0131 kadar detayl\u0131 korunmuyor. Ger\u00e7ekten. Buras\u0131 bir web sitesi de\u011fil mi? Benim ger\u00e7ekten ben olup olmad\u0131\u011f\u0131m ya da bir arkada\u015f\u0131m\u0131n benim hesab\u0131mdan bir \u015feye bakmak isteyip istemedi\u011fi neden bu kadar umurlar\u0131nda?<\/p>\n\n\n\n
Telefonunuzla hesab\u0131n\u0131z\u0131 e\u015fle\u015ftiriyorsunuz, farkl\u0131 bir bilgisayardan girerseniz sizin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 \u201c+1\u2033li bir telefon taraf\u0131ndan aranarak ya da mesajla kod iletiliyor ve siz o kodu girmezseniz giri\u015f yapam\u0131yorsunuz. (+1, ABD\u2019nin uluslararas\u0131 telefon kodu) \u015eu anda b\u00f6yle bir telefon onay hizmetini kullanmayan en az 4 banka sayabilirim.<\/p>\n\n\n\n
E\u011fer hesab\u0131n\u0131z\u0131 tan\u0131mlamazsan\u0131z \u201csahte kullan\u0131c\u0131 oldu\u011funuz\u201d \u015f\u00fcphesiyle her be\u011fenide, arkada\u015f eklemede, sayfa be\u011fenmede vs \u201cg\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz harfleri girin\u201d \u00e7ilesiyle ba\u015f ba\u015fa b\u0131rak\u0131l\u0131yorsunuz. \u0130sterseniz tan\u0131mlamay\u0131n, onlar i\u00e7in s\u0131k\u0131nt\u0131 de\u011fil. Sonu\u00e7ta birisi bilgisayar\u0131n ba\u015f\u0131nda bekleyip “Hadi Eray, do\u011frula \u015fu lanet numaray\u0131” diye beklemiyor. Sistem seni bundan b\u0131kt\u0131racak \u015fekilde tasarlanm\u0131\u015f. Bug\u00fcn olmazsa bir g\u00fcn kesinlikle t\u0131p\u0131\u015f t\u0131p\u0131\u015f payla\u015faca\u011f\u0131z bu numaralar\u0131.<\/p>\n\n\n\n
K\u0131saca Web 3.0, insanlar\u0131n girdi\u011fi veriler sayesinde daha kolay bir \u015fekilde insanlar\u0131 kontrol etmeye yarayan bir sistem h\u00e2line d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Sadece facebook i\u00e7in de\u011fil, di\u011fer sosyal mecralar i\u00e7inde bu tehdit ge\u00e7erli. Bundan sonraki a\u015faman\u0131n ad\u0131 ne olur bilemem ama o seviyedeyken insanlar muhtemelen \u00e7ok daha cesurca verilerin kontrol\u00fcn\u00fc b\u00fcy\u00fck patronlara b\u0131rakmakta sorun g\u00f6rm\u00fcyor olacaklar.<\/p>\n\n\n\n
Bekleyip g\u00f6relim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"